Trong quá trình học tập và làm việc, người trong ngành Dược thường xuyên gặp rất nhiều từ viết tắt trong ngành dược như GMP, GSP, GDP, GLP, QA, QC… Nếu không nắm rõ ý nghĩa, bạn sẽ dễ hiểu sai quy trình, sai hồ sơ hoặc bỏ lỡ các yêu cầu quan trọng về chất lượng và pháp lý. Bài viết dưới đây tổng hợp những chữ viết tắt ngành Dược phổ biến nhất, kèm giải thích ngắn gọn và ví dụ thực tế để bạn tra cứu nhanh.
Nhóm viết tắt về hệ thống chất lượng (QA/QC) và quản lý sai lệch
QA (Quality Assurance) – Đảm bảo chất lượng
Bộ phận xây dựng và duy trì hệ thống chất lượng: SOP, hồ sơ lô, audit, CAPA… Mục tiêu là phòng ngừa sai sót bằng quy trình và kiểm soát hệ thống.
QC (Quality Control) – Kiểm soát chất lượng
Bộ phận kiểm nghiệm/kiểm tra chất lượng nguyên liệu – bán thành phẩm – thành phẩm. QC tập trung phân tích – thử nghiệm – kết luận đạt/không đạt.
CAPA (Corrective And Preventive Action) – Hành động khắc phục & phòng ngừa
Biện pháp xử lý nguyên nhân gốc khi có sai lệch, khiếu nại hoặc lỗi chất lượng để không tái diễn.
Deviation – Sai lệch
Tình huống quy trình thực tế không đúng so với SOP/quy định. QA thường điều tra nguyên nhân và đề xuất CAPA.
Change Control – Kiểm soát thay đổi
Quy trình đánh giá và phê duyệt khi có thay đổi về nguyên liệu, nhà cung cấp, thiết bị, quy trình, bao bì… nhằm đảm bảo thay đổi không làm giảm chất lượng.
Nhóm viết tắt “GxP” trong ngành Dược (cốt lõi nhất)
GxP là nhóm tiêu chuẩn “Thực hành tốt”, dùng để đảm bảo thuốc an toàn – hiệu quả – đồng nhất.
GMP (Good Manufacturing Practice) – Thực hành tốt sản xuất thuốc
Áp dụng cho nhà máy sản xuất: từ con người, nhà xưởng, thiết bị, vệ sinh, quy trình, hồ sơ lô đến kiểm soát chất lượng.
GLP (Good Laboratory Practice) – Thực hành tốt phòng kiểm nghiệm
Áp dụng cho phòng lab: đảm bảo việc kiểm nghiệm được thực hiện đúng chuẩn, dữ liệu đáng tin cậy, thiết bị được hiệu chuẩn/bảo trì.
GSP (Good Storage Practice) – Thực hành tốt bảo quản thuốc
Áp dụng cho kho thuốc: quản lý nhiệt độ, độ ẩm, sắp xếp, điều kiện bảo quản, theo dõi hạn dùng, truy xuất lô.
GDP (Good Distribution Practice) – Thực hành tốt phân phối thuốc
Áp dụng cho hoạt động phân phối/vận chuyển: điều kiện vận chuyển, truy xuất nguồn gốc, hồ sơ giao nhận, bảo đảm chất lượng đến tay cơ sở bán lẻ/bệnh viện.
Nhóm viết tắt liên quan hồ sơ – lô – truy xuất
SOP (Standard Operating Procedure) – Quy trình thao tác chuẩn
Tài liệu hướng dẫn “làm như thế nào cho đúng” trong từng công việc.
BMR/BPR (Batch Manufacturing/Production Record) – Hồ sơ sản xuất lô
Tập tài liệu ghi lại toàn bộ quá trình sản xuất một lô: nguyên liệu, thao tác, kiểm tra, người thực hiện, kết quả…
COA (Certificate of Analysis) – Phiếu kiểm nghiệm/Chứng nhận phân tích
Xác nhận kết quả kiểm nghiệm của nguyên liệu hoặc thành phẩm theo tiêu chuẩn.
MSDS/SDS (Material Safety Data Sheet/Safety Data Sheet) – Phiếu an toàn hóa chất
Tài liệu hướng dẫn an toàn khi sử dụng hóa chất: nguy cơ, sơ cứu, bảo quản, xử lý sự cố.
FIFO/FEFO – Nguyên tắc xuất kho
-
FIFO (First In First Out): nhập trước xuất trước
-
FEFO (First Expired First Out): hết hạn trước xuất trước (rất quan trọng trong kho dược)
Nhóm viết tắt hay gặp ở bệnh viện, nhà thuốc
Rx / OTC
-
Rx: thuốc kê đơn
-
OTC (Over The Counter): thuốc không kê đơn
ADR (Adverse Drug Reaction) – Phản ứng có hại của thuốc
Tác dụng bất lợi xảy ra khi dùng thuốc đúng liều, đúng chỉ định. Đây là nội dung quan trọng trong cảnh giác dược.
AE (Adverse Event) – Biến cố bất lợi
Khái niệm rộng hơn ADR; không phải lúc nào cũng xác định chắc do thuốc gây ra.
DUE (Drug Use Evaluation) – Đánh giá sử dụng thuốc
Đánh giá tính hợp lý trong sử dụng thuốc tại cơ sở y tế.
Nhóm viết tắt về nghiên cứu – thử nghiệm
R&D (Research & Development) – Nghiên cứu & phát triển
Bộ phận phát triển công thức, cải tiến sản phẩm, tối ưu quy trình bào chế.
BE (Bioequivalence) – Tương đương sinh học
Thử nghiệm chứng minh thuốc generic có hiệu quả tương đương thuốc gốc trong cơ thể.
CT (Clinical Trial) – Thử nghiệm lâm sàng
Đánh giá độ an toàn và hiệu quả của thuốc trên người theo các giai đoạn.
Vì sao cần nắm chắc các từ viết tắt trong ngành Dược?
Trong ngành Dược, hệ thống thuật ngữ và từ viết tắt được sử dụng xuyên suốt trong tài liệu, quy trình và giao tiếp hằng ngày. Việc hiểu đúng và sử dụng chính xác các từ viết tắt không chỉ giúp người học và người làm nghề theo kịp môi trường chuyên môn, mà còn là yếu tố quan trọng đảm bảo chất lượng và tính tuân thủ trong công việc.
Cụ thể, nắm chắc các từ viết tắt trong ngành Dược mang lại những lợi ích sau:
-
Giao tiếp chuyên môn nhanh và chính xác trong môi trường làm việc như nhà máy sản xuất, kho thuốc, nhà thuốc, bệnh viện hay doanh nghiệp phân phối dược phẩm, tránh hiểu nhầm thuật ngữ chuyên ngành.
-
Dễ dàng đọc và hiểu các tài liệu chuyên môn như SOP, COA, hồ sơ lô, hướng dẫn thao tác và hệ thống quy trình chất lượng, từ đó làm việc đúng chuẩn ngay từ đầu.
-
Hạn chế sai sót trong quá trình vận hành, đặc biệt ở các khâu liên quan đến tiêu chuẩn GxP và khi làm việc với đoàn thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý.
-
Tạo lợi thế cạnh tranh khi ứng tuyển việc làm, nhất là các vị trí yêu cầu kiến thức về chất lượng và quy trình như QA, QC, kho đạt chuẩn GSP, phân phối thuốc theo GDP.
Có thể nói, việc hiểu rõ các từ viết tắt trong ngành Dược chính là nền tảng quan trọng để học tốt – làm đúng – phát triển bền vững trong lĩnh vực này.
Nếu bạn đang định hướng theo ngành Dược và muốn làm việc trong môi trường chuẩn chất lượng (QA/QC, kho GSP, phân phối GDP…), nên ưu tiên học theo hướng nắm chắc nền tảng dược học + hiểu quy trình + làm quen tài liệu SOP/hồ sơ. Nhiều cơ sở đào tạo hiện nay đã tăng cường nội dung thực hành, giúp người học tiếp cận hệ thống thuật ngữ và tiêu chuẩn nghề từ sớm. Trong đó, Trường Trung cấp Y Dược Tôn Thất Tùng là một đơn vị đào tạo theo định hướng thực hành – ứng dụng, phù hợp với người học cần nền tảng vững để đi làm hoặc học liên thông nâng cao.
